Norðurorka sér um dreifingu rafmagns innan Akureyrar. Rafmagnsþjónusta fyrirtækisins þjónar einnig öðrum veitum félagsins sem starfa í alls átta sveitarfélögum. Verkefni rafvirkja Norðurorku eru því fjölbreytt og snúa jöfnum höndum að háspennu og lágspennu sem og að stjórnkerfum veitna. Markmið dreifiveitu Norðurorku eru skýr og ganga m.a. út á að hámarka áreiðanleikastuðul, sem fyrir árið 2025 var 99,99939.
Nýframkvæmdir og viðhald
Viðhald og þjónusta rafbúnaðar eru til þess fallin að auka áreiðanleika með það að leiðarljósi að lágmarka ófyrirséð atvik. Mikilvægt er að verkefni sem þessi séu vel undirbúin og skipulögð, ekki síst með tilliti til öryggis- og rekstrarmála. Aðveitustöðvar Norðurorku eru tvær og tveir aflspennar á hvorum stað til að tryggja frekara afhendingaröryggi, heildar uppsett spennaafl er 82 MVA í aðveitustöðvum.
Á vormánuðum 2025 var lokið við nokkuð umfangsmikla upptekt á 16 MVA Strömberg aflspenni sem hefur verið í rekstri í Kollugerði frá upphafi, eða árinu 1978. Framkvæmdir fólust m.a. í að þrífa og hreinsa fleti fyrir málun og skipta um gegnumtök á forvafi aflspennis (66 kV hlið). Einnig var skipt um sprengilúgu, vindinga- og olíuhitamæli ásamt Buchholz liða svo eitthvað sé nefnt sem hófst þegar skipt var um eldri olíuhæðartank. Slíkur tankur inniheldur m.a. blöðru/þind sem hefur þann tilgang að hindra aðgengi súrefnis að spennaolíu því slíkt hefði áhrif á súrnun olíu og hraðar öldrun pappírseinangrunar. Þessu til viðbótar var öndun aðskilin fyrir þrepaskipti og aflspenninn sjálfan, tvö aðskilin hólf í tanknum og sett voru upp umhverfisvæn rakagelglös með þar til gerðum hitabúnaði sem sjá má undir olíuhæðartank Strömberg aflspennis á myndinni hér að neðan.
Sérhæfð greining, sem og óháð mat á olíusýnum aflspenna, gefa almennt vísbendingu um ástand spenna og hvort mögulega er þörf á aðgerðum með tilliti til endingartíma þeirra. Strömberg aflspennir var þess utan olíumeðhöndlaður með það að markmiði að draga raka úr olíunni eins og kostur var, en það var gert með sérhæfðum tækjum sem eru sérstaklega hönnuð fyrir olíuvinnslu á aflspennum.
Með þessum aðgerðum má reikna með að líftími spennisins hafi verið lengdur um 30-40 ár, sé horft til álags og ástands hans áður en hafist var handa. Strömberg spennirinn gæti því orðið um eða yfir 80 ára, miðað við álag, hitastig og almennt ástand hans. Að umræddu verkefni kom auk starfsfólks Norðurorku RST Net verktaki sem sérhæfir sig í viðhaldi á aflspennum ásamt fleirum.
Uppbygging dreifikerfis í Móahverfi hélt áfram samhliða öðrum framkvæmdum á svæðinu þar sem nýrri dreifistöð var komið fyrir seinni part sumars á lóð við Skuggamóa 18. Annar áfangi Móahverfis fór í framkvæmd og stofnlögnum komið fyrir samhliða götum og stígum. Þar með hafa tvær af þremur dreifistöðvum í Móahverfi litið dagsins ljós, þriðja dreifistöðin er fyrirhuguð samhliða framkvæmdum á árinu 2026.
Dreifistöð í kjallararými Sundlaugar Akureyrar var fundin nýr staður og sú eldri aflögð samhliða framkvæmdum við innilaug. Með nýju húsnæði við Þingvallastræti 19 og nýjum búnaði hefur aðgengi verið bætt verulega frá eldra rými. Að fjölmörgu þarf að huga við framkvæmd sem þessa og mikilvægt að stilla vel saman þá aðila sem koma að verkinu með það að markmiði að allt gangi snurðulaust fyrir sig.
Lagðir voru háspennustrengir frá dreifistöð 045 við Týsnes að fyrirhugaðri dreifistöð 121 við Sjafnarnes 9. Með tímanum þá munu dreifistöðvar 121 og dreifistöð 010 geta tengst gegnum dreifistöð 116 við Sjafnarnes. Slíkar háspennutengingar, samhliða tengimöguleikum við aðveitustöð Kollugerði, munu bæta rekstraröryggi . Hringtengd dreifikerfi geta uppfyllt N-1 sem hefur þá kosti að geta brugðist við ef ein bilun verður, almennt þægilegra og fljótlegra verður að einangra bilun og þjónusta viðskiptavini frá annarri dreifistöð.
Lokið var við endurbætur á svæði við hluta Hamarstígs, Víðimýri, Mýrar- og Byggðavegar. Auk þess var lokið við endurbætur við Stafholt og Miðholt og suðurhluta Langholts þar sem ákveðin endurnýjun átti sér stað samhliða spennubreytingum. Hér var því tækifæri nýtt samhliða öðrum framkvæmdum á svæðinu og dreifikerfið styrkt. Endurnýjaðar voru 56 eldri heimtaugar og tengdar voru 53 nýjar heimtaugar við dreifikerfi rafveitu í Móahverfi og öðrum stöðum.
Til að auka enn frekar rekstrar- og persónuöryggi var áfram unnið að stjórnvaka, WinCC, sem gerir starfsfólki m.a. kleift að fylgjast betur með álagi, stöðu og viðvörunum í dreifikerfinu. Nýrri búnaður dreifistöðva tengist alla jafna við stjórnvaka WinCC.
Við þéttingu byggðar og endurbætur er styrking dreifikerfis metin samhliða tilfallandi verkefnum. Hvort sem horft er til framkvæmda í eldri hverfum eða nýjum þá útheimta verkefnin góðan undirbúning og að gott samráð sé haft við hlutaðeigandi. Hér er rétt að þakka m.a. starfsfólki Norðurorku, verktökum, Akureyrarbæ sem og bæjarbúum fyrir afar gott samstarf í verkefnum.
Orkuskipti í samgöngum
Orkuskipti í samgöngum hafa farið afar vel af stað á Akureyri og almennt ágætis aðgengi að hraðhleðslu með hliðsjón af samtímaálagi. Eins og þekkt er þá hafa byggst upp staðir með hraðhleðslu þar sem ferðamenn, sem og aðrir, hafa möguleika á að hlaða rafbíla sína í bæjarlandinu.
Almennt séð hafa eigendur raf- og tengiltvinnbíla tekið því vel að hlaða bifreiðar utan álagstíma og álagsstýringar við fjölbýlishús og önnur stærri mannvirki dæmigerð lausn þar sem nýtingu og lífsgæðum er haldið á lofti. Rafhleðsla í samgöngum mun áfram færa okkur áhugaverð en jafnframt krefjandi verkefni næstu árin.
Þróun orkudreifingar hefur tekið nokkrum breytingum á síðustu tveimur áratugum eins og sjá má á meðfylgjandi grafi. Gera má ráð fyrir að orkusparnaður heimila sem skapast hefur með bættum tækjabúnaði og breyttri notkun, sé að miklu leyti náð og möguleg aukning sé á næsta leyti.
ATH EFTIR AÐ UPPFÆRA MYND: Hér kemur mynd sem Eiríkur hefur unnið
Spennubreytingar
Á árinu var unnið við spennubreytingu úr 3x230V kerfi í 3N400/230V hjá viðskiptavinum og var um 96 neysluveitum breytt til samræmis við endurnýjun og styrkingu dreifikerfis. Spennubreytingum verður haldið áfram á næstu árum og tækifæri nýtt eftir atvikum þegar skipta þarf um lagnir. Lokið var við spennubreytingar á svæði við hluta efri hluta Hamarstígs, Víðimýrar, Mýrar- og Byggðavegar. Auk þess var lokið við endurbætur fyrir hús við suður hluta Langholts sem og Mið- og Stafholt sem áður var tengt frá dreifistöð 040 við Þverholt en hefur samhliða spennubreytingum færst yfir á dreifistöð 110 við Langholt. Frekari upplýsingar varðandi spennubreytingar og mismunandi kerfi raforku, má nálgast á heimasíðu Norðurorku.
Öryggismál og rafmagnsöryggisstjórnunarkerfi
Á árinu var áfram unnið að því að leggja mat á hættusvæði ljósboga (ljósbogaorku) sem er ein af hættunum sem leynast í raforkukerfinu. Verkefnið snýst um að bæta bæði rekstraröryggi og ekki síður öryggi starfsfólks vegna vinnu við dreifikerfið. Á þeim stöðum sem búið er að leggja mat á ljósbogahættu er komið fyrir viðeigandi varúðarmerkingum og leiðbeiningum um þann hlífðarbúnað sem krafist er á hverjum stað. Þannig er dregið úr hættunni á slysum vegna mögulegra atvika ljósboga.
Ákveðnar reglur gilda um rafmagnsöryggisstjórnunarkerfi rafveitu (RÖSK) sem m.a. fela í sér að hverja dreifistöð skal skoða a.m.k. á 10 ára fresti. Á árinu 2025 voru sautján raforkuvirki skoðuð skv. RÖSK Norðurorku. Dreifikerfi út frá viðkomandi raforkuvirki er skoðað út frá eftirlitsáætlun og lagfært eftir þörfum hverju sinni, þess utan sem nýskoðun er gerð fyrir viðkomandi ný virki. Skipt er um þann búnað sem kominn er á aldur og/eða uppfyllir ekki lengur öryggiskröfur. Faggild skoðunarstofa tók út innri skoðanir dreifiveitu, auk þess sem ytri skoðanir voru framkvæmdar skv. opinberum kröfum þar sem u.þ.b. 1/3 hluti öryggisstjórnunarkerfisins var tekinn út.
Eins og mörg þekkja þá fylgja óhjákvæmilega þjónusturof þegar endurnýja og styrkja þarf dreifikerfi í rekstri. Viðskiptavinir Norðurorku hafa gegnum árin almennt sýnt því góðan skilning þegar rof verður á þjónustu vegna viðhaldsvinnu enda er tilgangur slíkrar vinnu fyrst og fremst að tryggja enn betra afhendingaröryggi og ekki síður að auka persónuöryggi starfsfólks.
